Nhà thờ xứ đạo Thạch Bích: nơi Đức Tin nuôi lớn những bàn tay nghệ sĩ

Toàn cảnh nhà thờ xứ đạo Thạch Bích tại Thanh Oai, Hà Nội — Nhà thờ xứ đạo Thạch Bích, một miền đất Công giáo lâu đời của Tổng Giáo phận Hà Nội.

Có những nơi khi bước vào, ta không chỉ nhìn thấy một ngôi nhà thờ. Ta còn cảm được một dòng chảy âm thầm: tiếng chuông, kinh nguyện, những mùa lễ, những gia đình nối tiếp nhau sống Đức Tin qua nhiều thế hệ.

Xứ đạo Thạch Bích là một nơi như thế. Nằm trong Giáo hạt Thanh Oai của Tổng Giáo phận Hà Nội, Thạch Bích không chỉ là một địa danh Công giáo lâu đời, mà còn là quê hương của nghệ sĩ Giu-se Nguyễn Văn Cường, người đồng hành cùng Filumena trong một số mẫu tượng Đức Mẹ và tượng Chúa.

Khi nhìn một tác phẩm nghệ thuật thánh, ta thường chú ý tới đường nét, khuôn mặt, nếp áo hay tỷ lệ hình khối. Nhưng phía sau bàn tay nghệ sĩ còn có một miền ký ức sâu hơn: gia đình, xứ đạo, những lần dự lễ, những hình ảnh thánh quen thuộc từ thuở nhỏ, và cách Đức Tin được gieo vào đời sống hằng ngày.

Một xứ đạo được bắt đầu từ hạt giống nhỏ

Theo tư liệu của Tổng Giáo phận Hà Nội, lịch sử Thạch Bích khởi đi từ cuối thế kỷ XVIII, trong bối cảnh Đức Tin Công giáo tại nhiều nơi còn gặp thử thách. Từ một nhóm nhỏ tín hữu đầu tiên, đời sống đạo dần bén rễ, lan sang những người chung quanh, rồi hình thành nên một cộng đoàn lớn mạnh.

Điều đáng quý ở Thạch Bích không chỉ là con số hay mốc thời gian. Điều đáng quý là cách một cộng đoàn giữ được Đức Tin qua những biến động của lịch sử. Từ vài gia đình gốc Công giáo ban đầu, Thạch Bích dần trở thành một làng đạo có đời sống phụng vụ, sinh hoạt giáo xứ và truyền thống ơn gọi nổi bật.

Tổng Giáo phận Hà Nội ghi nhận nhà thờ lớn của giáo xứ được khởi công từ năm 1904 và hoàn thành năm 1911. Đó là một công trình được dựng nên bằng sự đóng góp của cộng đoàn: vật liệu, công sức, lời cầu nguyện và niềm hy vọng. Nhiều thế hệ giáo dân đã bước qua sân nhà thờ ấy, đã dâng lễ, lần chuỗi, rước kiệu, và học cách đặt đời mình trong bàn tay Thiên Chúa.

Mặt tiền nhà thờ xứ đạo Thạch Bích với hai tháp chuông — Mặt tiền nhà thờ Thạch Bích với dáng vẻ cổ kính và trang nghiêm.

Dưới tước hiệu Đức Mẹ Mân Côi

Nhà thờ Thạch Bích mang tước hiệu Đức Mẹ Mân Côi. Đây là một chi tiết rất đẹp, vì Kinh Mân Côi vốn là lời cầu nguyện thân thuộc trong các gia đình Công giáo Việt Nam. Có những đứa trẻ lớn lên cùng tiếng đọc kinh buổi tối, cùng tràng chuỗi của ông bà cha mẹ, cùng những mùa tháng Hoa và tháng Mân Côi.

Trong một xứ đạo như Thạch Bích, Đức Tin không chỉ được dạy bằng giáo lý, mà còn được truyền bằng nếp sống. Người ta học cầu nguyện khi nhìn cha mẹ cầu nguyện. Người ta học yêu mến nhà thờ khi thấy cả làng cùng chuẩn bị cho ngày lễ. Người ta học sự bền bỉ khi nghe những câu chuyện về các thế hệ đi trước đã giữ đạo giữa khó khăn.

Chính những điều rất âm thầm ấy làm nên chiều sâu của một xứ đạo. Một ngôi nhà thờ có thể được nhìn bằng mắt như kiến trúc; nhưng với người thuộc về cộng đoàn, nhà thờ còn là ký ức gia đình, là nơi trở về, là điểm tựa tinh thần.

Cung thánh và các ô kính màu trong nhà thờ Thạch Bích — Không gian cung thánh nhà thờ Thạch Bích với ánh sáng từ các ô kính màu.

Quê hương của nghệ sĩ Giu-se Nguyễn Văn Cường

Trong hành trình sáng tác tượng Công giáo của Filumena, anh Giu-se Nguyễn Văn Cường là một nghệ sĩ được nhắc đến với các mẫu tượng như Đức Mẹ La Vang, Đức Mẹ Ban Ơn và Thánh Tâm Chúa. Điều Filumena trân trọng nơi anh không chỉ là kỹ năng tạo hình, mà còn là sự nhạy cảm trước vẻ thánh thiêng của gương mặt, dáng tượng và tinh thần cầu nguyện.

Khi biết anh Cường xuất thân từ Thạch Bích, ta có thêm một lớp để hiểu con đường nghệ thuật ấy. Anh đến từ một gia đình có truyền thống Công giáo; trong gia đình, có người chú ruột là linh mục thuộc Dòng Chúa Cứu Thế. Những chi tiết ấy không cần được kể như một lời tô điểm, nhưng như một nền đất: Đức Tin không phải điều xa lạ với anh, mà là bầu khí đã hiện diện trong gia đình và quê hương.

Một nghệ sĩ Công giáo khi chạm vào tượng Đức Mẹ hay tượng Chúa không chỉ xử lý hình khối. Người ấy còn phải tự hỏi: ánh nhìn này có mời gọi cầu nguyện không, nụ cười này có đủ hiền không, dáng đứng này có làm người ta thấy bình an không. Những câu hỏi ấy rất khó trả lời nếu chỉ dựa vào kỹ thuật. Chúng cần một kinh nghiệm Đức Tin đã được sống, được nhìn thấy, được nghe, được hấp thụ từ đời sống cộng đoàn.

Tượng Thánh Giuse trong nhà thờ Thạch Bích, một hình ảnh quen thuộc trong đời sống đạo của nhiều gia đình Công giáo.

Từ ký ức xứ đạo tới nghệ thuật thánh

Với Filumena, một mẫu tượng Công giáo đẹp không dừng lại ở việc “giống” hay “sắc nét”. Tác phẩm cần có một điều khó gọi tên hơn: khả năng đưa người nhìn vào bầu khí cầu nguyện. Điều ấy đến từ tỷ lệ, màu sắc, bố cục, nhưng cũng đến từ sự kính trọng của người làm tượng trước mầu nhiệm mà mình đang diễn tả.

Trong mẫu tượng Đức Mẹ La Vang, anh Cường và Filumena đã cùng đi qua nhiều lần chỉnh sửa khuôn mặt Đức Mẹ để tìm được vẻ đẹp vừa Việt Nam, vừa trong sáng, vừa thánh thiêng. Với Đức Mẹ Ban Ơn, điều quan trọng là thần thái trao ban và chở che. Với Thánh Tâm Chúa, trọng tâm là gương mặt hiền lành và trái tim mở ra cho con người.

Những thao tác ấy là công việc của nghệ thuật. Nhưng phía sau nghệ thuật là một đời sống đạo đã dạy người nghệ sĩ biết thế nào là một ánh nhìn hiền, một dáng đứng trang nghiêm, một vẻ đẹp không phô trương nhưng đủ sức ở lại trong lòng người cầu nguyện.

Hình ảnh nhà thờ xứ đạo Thạch Bích

Truyền thống ơn gọi và sức sống của cộng đoàn

Tư liệu của Tổng Giáo phận Hà Nội cũng ghi nhận Thạch Bích là một giáo xứ có truyền thống ơn gọi phong phú, với các linh mục và tu sĩ phục vụ trong nhiều hội dòng. Đây là một nét rất quan trọng khi nói về một xứ đạo: Đức Tin không chỉ ở lại trong khuôn viên nhà thờ, mà còn tiếp tục sinh hoa trái nơi những con người được sai đi.

Với một gia đình Công giáo, có người thân dâng mình cho Chúa trong đời sống linh mục hay tu trì không chỉ là niềm tự hào. Đó còn là một lời nhắc nhở âm thầm rằng đời người có thể được đặt vào một điều lớn hơn chính mình. Khi một nghệ sĩ lớn lên trong bầu khí ấy, công việc sáng tác cũng dễ mang một sắc thái khác: làm không chỉ để đẹp, mà để phục vụ.

Vì thế, khi nhắc đến anh Giu-se Nguyễn Văn Cường trong mối liên hệ với Thạch Bích, Filumena muốn đặt anh trong một câu chuyện rộng hơn: câu chuyện về một xứ đạo, một gia đình, một truyền thống Đức Tin, và một bàn tay nghệ sĩ đang cố gắng góp phần nhỏ bé vào đời sống cầu nguyện của nhiều gia đình Công giáo hôm nay.

Nghệ thuật thánh bắt đầu từ nơi người ta sống Đức Tin

Một bức tượng Công giáo không tự nhiên có linh hồn. Nó cần chất liệu, kỹ thuật, kỷ luật thủ công và thời gian. Nhưng nó cũng cần điều mà không máy móc nào thay thế được: ký ức Đức Tin của con người làm ra nó.

Nhà thờ xứ đạo Thạch Bích, với lịch sử lâu đời và truyền thống Công giáo bền bỉ, giúp ta hiểu thêm phần nào nền đất tinh thần phía sau nghệ sĩ Giu-se Nguyễn Văn Cường. Từ mái nhà thờ quê hương, từ gia đình có truyền thống đạo, từ những ơn gọi trong dòng họ và cộng đoàn, có một dòng chảy âm thầm đi vào bàn tay sáng tác.

Và có lẽ, đó cũng là lý do nghệ thuật thánh luôn cần được làm bằng sự khiêm nhường: vì người nghệ sĩ không chỉ tạo ra một đồ vật. Người ấy đang góp phần đặt một hình ảnh cầu nguyện vào trong nhà thờ, nhà nguyện, bàn thờ gia đình, và trong những khoảnh khắc con người tìm về với Thiên Chúa.